Gisteravond ging het mis in Warschau. Een rechter schorste de baas van het Poolse Constitutionele Hof en nam zelf de leiding. De politie kwam, er werd geduwd, en president Nawrocki brak zijn reis naar Senegal af. In het nieuws heet het een ruzie over rechters. Ik denk dat het om iets heel anders gaat.

Twee kampen, één grondwet

De rechter die de macht greep, Anna Korwin-Piotrowska, is gekozen door de meerderheid van premier Tusk. President Nawrocki weigerde haar te beëdigen en noemt dit een gedwongen overname. De regering zegt dat ze de rechtsstaat herstelt. Allebei zeggen ze de grondwet te beschermen.

Het slot op de złoty

In artikel 227 van de Poolse grondwet staat dat alleen de Poolse centrale bank geld mag uitgeven en het geldbeleid bepaalt. Zolang dat er staat, kan de euro er niet komen. Om het te veranderen heb je twee derde van het parlement nodig, en dat heeft geen enkele regering sinds 1997 gehad. Wie het slot niet open krijgt, kan wel proberen grip te krijgen op wie bepaalt hoe het gelezen wordt. En dat is precies wat dit hof doet.

Het goud

Polen koopt al jaren goud. Eind 2025 had het land zo’n 550 ton, meer dan de Europese Centrale Bank zelf. Nu is het al ongeveer 673 ton, en het doel is 700. De baas van de Poolse centrale bank zegt dat verkopen uitgesloten is en dat hij niet meewerkt aan de euro. Met de euro gaat niet al dat goud naar Frankfurt, maar wel de zeggenschap over geld en rente. Het goud blijft misschien in Polen, maar de baas wordt een ander.

Stap voor stap

Je zou zeggen: de euro staat niet eens op de agenda. Dat klopt. Zelfs Tusks eigen minister van Financiën zei begin dit jaar dat hij geen reden ziet om de złoty op te geven. Maar ik denk dat vrijheid niet in één keer wordt weggegeven. Dat gaat stap voor stap, via benoemingen en uitspraken. Een hof dat nu wordt omgebouwd, legt de grondwet nog jaren uit.

De andere kant

Eerlijk is eerlijk: Tusk zegt dat de vorige regering van PiS het hof zelf al politiek had gemaakt, en dat hij dat nu herstelt. En er is geen bewijs dat dit bewust gebeurt om de euro in te voeren.

Wat betekent dit voor ons?

Wij gaven de gulden in 2002 op, zonder dat iemand het ons vroeg. Polen heeft die keuze nog. Daarom kijk ik met andere ogen naar wat daar gebeurt. Het gaat niet om rechters. Het gaat om de vraag hoeveel van onze vrijheid we nog willen inleveren aan Brussel.