Na elf artikelen over kaarten, architectuur, technologie, rampen en oorlogen, sluit ik deze reeks af met een terugblik: wat kunnen we vandaag de dag nog zien van Tartarije, en wat leert deze hele zoektocht ons over hoe we naar geschiedenis kijken?

Sporen in het straatbeeld

Loop door bijna elke oudere Europese of Amerikaanse stad en je komt ze tegen: gebouwen met koepels, zuilen en verdiepte souterrains, vaak nu in gebruik als gemeentehuis, bank, station of museum. Binnen de Tartarije-theorie zijn dit de tastbare overblijfselen van een beschaving die groter en ouder was dan we is verteld — gebouwen die zijn ‘overgenomen’ in plaats van van scratch af gebouwd door de instanties die er nu in zitten.

Wat deze zoektocht ons leert

Los van de vraag of je de Tartarije-theorie in zijn geheel onderschrijft, denk ik dat deze zoektocht iets waardevols laat zien: geschiedenis is nooit een neutraal, compleet verhaal. Het is altijd een selectie, gemaakt door mensen, in een bepaalde tijd, met bepaalde belangen. Kaarten worden getekend door wie de macht heeft om ze te tekenen. Encyclopedieën worden geschreven door wie op dat moment bepaalt wat ‘kennis’ is. Dat betekent niet dat alles wat we weten onjuist is, maar wel dat het de moeite waard blijft om kritisch te kijken naar wat we als vaststaand feit hebben aangenomen.

Feit scheiden van mythe

Voor mezelf houd ik hierbij een eenvoudig uitgangspunt aan: verifieerbare zaken — zoals de kaarten, de bouwwerken, de gebeurtenissen — zijn een goed startpunt om vragen te stellen. De verklaringen die daar vervolgens aan gekoppeld worden, of dat nu de officiële lezing is of de Tartarije-theorie, blijven interpretaties. Ik deel ze met jullie omdat ik ze de moeite van het overdenken waard vind, niet omdat ik beweer het definitieve antwoord te hebben.

Daarmee sluit ik deze reeks over Tartarije af. Bedankt dat je met me bent meegereisd door dit stuk (vermeende) geschiedenis — en wie weet, misschien komen er in de toekomst nog nieuwe puzzelstukjes bij.

Dit artikel is deel 14 van de serie Tartarije. Lees ook het vorige deel: Geschiedvervalsing en de ‘Grote Herschrijving’.