Zaterdagmiddag rond drie uur reed een man met zijn auto het grote marktplein van Krakau op en begon vanuit de auto op mensen te schieten. Zes mensen kwamen om, vier vrouwen en twee mannen, onder wie een Britse toerist. Vijftien mensen raakten gewond, ook politieagenten. Later vond de politie in het huis van de schutter nog drie doden, vermoedelijk familie van hem. Ik wil eerst zeggen: mijn gedachten gaan uit naar alle slachtoffers en hun families. Dit is verschrikkelijk.

Toch wil ik er iets over schrijven. Niet over de dader, maar over wat er na de schoten gebeurt.

Binnen een paar uur een label

De schutter is een jonge Poolse man van in de twintig. Hij werd door de politie neergeschoten en ligt in het ziekenhuis. Nog dezelfde avond zei de Poolse minister van Binnenlandse Zaken dat alles erop wijst dat de man “gefascineerd” was door extreemrechtse ideeën. Premier Tusk noemde het een daad van terrorisme en riep twee dagen nationale rouw uit.

Het kan best kloppen. Maar het viel me op hoe snel het verhaal er lag. Het onderzoek is nog maar net begonnen, de dader heeft nog niks gezegd, en toch weet iedereen al welk etiket erop hoort. En een etiket bepaalt hoe wij er met z’n allen over gaan denken.

Een land dat al op scherp stond

Polen was al weken onrustig. In oktober waren er meerdere steekpartijen, en er werd een man opgepakt die een aanslag op Tusk zou hebben beraamd. Vorige week schreef ik nog over de ruzie rond het Constitutionele Hof, waar Tusk en president Nawrocki lijnrecht tegenover elkaar staan (lees dat artikel hier). In zo’n gespannen land wordt een aanslag al snel munitie in een politieke strijd. Het ene kamp wijst naar de andere kant, en andersom.

Wat volgt er nu?

Dat is eigenlijk mijn grootste vraag. Na zo’n gebeurtenis komt er bijna altijd iets achteraan. Meer camera’s, meer bevoegdheden voor de geheime dienst, strengere regels voor wat je online mag zeggen, het in de gaten houden van “verdachte” groepen. Dat hebben we na 9/11 gezien, en daarna na elke grote aanslag in Europa. Wat er ooit tijdelijk werd ingevoerd, gaat zelden weer weg.

Begrijp me goed: niemand wil dat dit nog een keer gebeurt. Maar ik denk dat we juist op zo’n moment, als iedereen geschrokken en verdrietig is, extra goed moeten opletten wat er in naam van onze veiligheid wordt besloten. Dat is ook de rode draad van mijn serie De Gouden Kooi: wie zijn vrijheid inlevert voor veiligheid, verliest uiteindelijk allebei.

De andere kant

Eerlijk is eerlijk: de politie heeft gisteren waarschijnlijk veel levens gered, en twee agenten raakten daarbij zwaargewond. Een land mag zich beschermen, en misschien blijken de nieuwe maatregelen straks mee te vallen. Dat moeten we afwachten.

Wat ik ga volgen

Ik houd in de gaten wat er de komende weken in Polen wordt voorgesteld. Komen er nieuwe wetten, en wie krijgt er meer macht? Daar schrijf ik dan weer over. Wat denk jij: wordt dit straks een reden voor meer controle? Laat het me weten in de Telegram-groep.