Helemaal in het oosten van Zeeuws-Vlaanderen, tegen de Belgische grens, ligt een wonderlijk stuk land. Geulen, kreken, slik en wuivend gras, zover je kunt kijken. Het heet het Verdronken Land van Saeftinghe. Het is prachtig, maar ook een beetje unheimisch. Want onder dat gras liggen dorpen, een kasteel en kerken. Een hele wereld, verdwenen onder het water.

Een rijk land

Saeftinghe wordt al genoemd in het jaar 821, toen nog onder de naam Chaventinghe. In de 13e eeuw werd het land ingepolderd door monniken. Er lagen vier dorpen: Saeftinghe, Namen, Sint-Laureins en Casuwele. Er was landbouw, er werd turf gestoken en zout gewonnen. Saeftinghe had een kasteel en twee kerken. Het was een rijke, drukke streek.

Het water komt

In 1570 sloeg de Allerheiligenvloed toe en liep bijna het hele gebied onder water. Alleen het dorp Saeftinghe en een paar stukjes land bleven droog. Maar het echte einde kwam niet door de zee. In 1584, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, staken Nederlandse soldaten zélf de laatste dijken door. Ze wilden de Spanjaarden tegenhouden, die op weg waren naar Antwerpen. Het hielp niet: een jaar later viel Antwerpen toch. Maar Saeftinghe was voorgoed verdwenen.

Ik vind dat een vreemde gedachte. Een heel land, met dorpen en mensen, bewust onder water gezet. En dan sta ik in de geschiedenisles alleen maar te leren over wie er won en wie er verloor.

De vloek van de meerman

Er is ook een heel ander verhaal over het einde van Saeftinghe. Volgens een oude legende waren de mensen daar rijk en hoogmoedig geworden. Op een dag vingen vissers een meermin en namen haar mee naar het dorp. Haar man, een meerman, kwam haar zoeken en smeekte om haar terug. Maar de mensen lachten hem uit. Toen sprak de meerman een vloek uit: Saeftinghe zou vergaan, en alleen de toren zou nog blijven staan. Kort daarna kwam het water.

Mensen vertellen zelfs dat je bij stil weer soms de klokken van de verdronken kerk kunt horen. Ik weet niet wat ik daarvan moet denken, maar ik vind het wel bijzonder dat zulke verhalen eeuwenlang blijven bestaan.

Wat vertellen legendes ons eigenlijk?

Hier gaan mijn gedachten verder. We noemen dit soort verhalen sprookjes. Maar waarom hebben zoveel plekken langs onze kust precies zulke verhalen? Over meermensen, over hoogmoed, over een straf die uit het water kwam? Ik denk dat legendes soms een herinnering zijn aan dingen die echt gebeurd zijn, maar die niet in de officiële geschiedenisboeken terecht zijn gekomen. Misschien wisten de mensen toen meer dan wij nu denken.

Wat ligt er nog onder?

Het verdronken land is nooit meer ingepolderd. Het is nu een beschermd natuurgebied van bijna 3.600 hectare, het grootste in zijn soort in Europa. In 2009 kwamen er door het water zomaar resten van een middeleeuws vuurbaken boven: een stenen torentje waar vroeger vuur op brandde om schepen de weg te wijzen. Als zoiets na eeuwen ineens tevoorschijn komt, wat ligt er dan nog meer onder het slik? Ik denk dat we maar een fractie kennen van wat hier ooit was.

Een andere kijk

Historici zien het einde van Saeftinghe als een duidelijk verhaal: een reeks stormvloeden, gevolgd door een oorlogsbesluit om de dijken door te steken. De legende van de meerman zien ze als een volksverhaal met een les: wees niet hoogmoedig. Volgens hen is er geen geheim, alleen een droevige geschiedenis.

Wat denk jij?

Ben jij weleens in het Verdronken Land van Saeftinghe geweest? En denk jij dat er achter de legende van de meerman meer zit dan alleen een sprookje? Laat het me weten in de reacties!

Dit artikel is deel 4 van de serie Mysterieus Nederland. Lees ook deel 3: Reimerswaal, de stad die door de zee werd opgeslokt.