Stel je voor: je woont in 1520 in Katwijk. Na een zware storm loop je over het strand, en ineens zie je muren uit het zand steken. Grote stenen, torens, een compleet gebouw dat daar gisteren nog niet was. Dat gebeurde echt. En tot vandaag weet niemand precies wat het was of waar het nu is.

Een burcht uit het niets

Na stormen in 1520, 1552 en 1562 kwamen op het strand tussen Katwijk en Noordwijk de resten van een groot bouwwerk tevoorschijn. Mensen vonden er Romeinse munten en bewerkte stenen. Omdat niemand wist wat het was, noemden ze het de Brittenburg. Op oude tekeningen zie je een vierkant bouwwerk van ongeveer 75 bij 75 meter, met ronde torens. Ongeveer zo groot als het Paleis op de Dam!

De toren van Kalla

Wat ik heel mooi vind: vissers uit Katwijk kenden de plek al veel langer. Hun netten bleven daar steeds haken achter oude stenen onder water. Ze noemden die plek de “Toren van Kalla”. Sommige onderzoekers denken dat Kalla verwijst naar de Romeinse keizer Caligula. Volgens een oude Romeinse schrijver bezocht hij rond het jaar 40 onze kust, liet hij zijn soldaten schelpen verzamelen op het strand en bouwde hij er een vuurtoren. Een vreemd verhaal, maar er is wel bewijs dat Caligula echt in deze streken is geweest.

En toen was hij weg

Het gekke is: de Brittenburg is na 1752 nooit meer gezien. Mensen hakten er stenen uit om mee te bouwen, en de zee deed de rest. Archeologen hebben er later nog naar gezocht, maar zonder resultaat. Een gebouw zo groot als het Paleis op de Dam, en we kunnen het niet meer vinden. Hoe kan dat?

Wat was het echt?

Hier begint voor mij het echte mysterie. De tekeningen lijken niet op de Romeinse forten die we elders hebben opgegraven. Was het een fort? Een vuurtoren? Een opslagplaats? Of was het iets veel ouders, dat er al stond voordat de Romeinen kwamen, en waar zij alleen maar in trokken?

Wat ons niet verteld wordt

Ik denk dat de Brittenburg een mooi voorbeeld is van hoe weinig we eigenlijk zeker weten. We krijgen op school een net verhaal: eerst de Romeinen, dan de Middeleeuwen, enzovoort. Maar hier stond iets groots aan onze kust waar niemand een goed antwoord op heeft. Wie weet hoeveel van zulke bouwwerken er nog meer waren, en hoeveel daarvan gewoon in de zee zijn verdwenen of zijn afgebroken om er huizen van te bouwen. Misschien was de wereld vroeger heel anders dan ons geleerd is.

Een andere kijk

De meeste archeologen zijn er vrij zeker van dat het gewoon een Romeins grensfort was: het meest westelijke punt van de grens van het Romeinse Rijk. Dat het anders lijkt op tekeningen, kan komen doordat de tekenaars het maar half zagen, of het uit hun geheugen tekenden.

Wat denk jij?

Ligt er nog steeds iets onder het zand of in de zee bij Katwijk? En wat was de Brittenburg volgens jou? Laat het me weten in de reacties!

Dit artikel is deel 2 van de serie Mysterieus Nederland. Lees ook deel 1: Doggerland, het land dat onder de Noordzee verdween.